Powaqatsi – Başkalarının Rüyasında Çalışanlar

Sahi, bize bu “gelişmekte olan ülke” masalını kim bu kadar güzel ezberletti? Sonu gelmeyen bir koşu bandındayız. Kan ter içinde koşuyor, az kaldı, ha gayret medeniyete varacağız, diyoruz ama o bandın fişinin kimin elinde olduğunu hiç sormuyoruz.

Geçenlerde Godfrey Reggio’nun Powaqqatsi’sine (1988) yeniden baktım. Reggio izleyiciyi alıp çiğ emeğin tam ortasına bırakıyor. Ekranda devasa yüklerin altında ezilen omuzlar görüyorsunuz; ancak o insanlar kendi hayatlarını değil, başkalarının konforlu rüyalarını sırtlıyorlar.

Biz buna ilerleme diyoruz, Reggio ise bir yaşam tarzının yok oluşu diyor. Ortada bir iyileşme yok; emeğin makineye, toprağın betona ve insanın seri üretime mecburi bir teslimiyeti var.

Batı’nın o parlak ‘ilerliyoruz’ anlatısının faturası, aslında o ekrandan bize bakan milyonlarca insanın yorgunluğuyla ödeniyor. Birilerinin refahı, diğerlerinin uykusuzluğuna ve tükenmişliğine muhtaç.

İşin en trajikomik yanı ise şu: Makineleri biz icat ettik sanıyoruz ama aslında sistem bizi kendi dişlilerine göre yeniden şekillendiriyor. Tarlada toprağa eğilen o yorgun yüzlerle, bugün plazalarda ekran başında tükenenler arasında sanıldığı kadar büyük bir fark yok. İkisi de başkalarının rüyasında mesai yapıyor.

Bugün insanlar hâlâ o gelişmişlik tablosunun peşinde, sadece daha organize bir şekilde tükenmeyi öğreniyor. İlerleme dediğimiz şey, belki de yalnızca daha fazla toz kaldırmaktan ibarettir ve o toz bulutu dindiğinde geriye kalanlar hep aynı sahipsiz yüzler: Adı bilinmeyen işçiler, sessiz çocuklar, başkalarının rüyasında mesai yapanlar…

Şimdi asıl soru şu: Biz gerçekten gelişiyor muyuz, yoksa sadece daha şık ambalajlanmış yorgunluklar mı satın alıyoruz? Modernleşmenin faturasını görmek istiyorsan, o koşu bandında kaçıncı kilometrede olduğunu hesaplamayı bırak ve fişin kimin elinde olduğuna bak…