The Mind Explained – Gerçekliğin Fabrika Ayarları

Zihnimizin içinde dönüp duran, bazen yoran bazen de büyüleyen o sinematografik kaosu hiç merak ettiniz mi? The Mind, Explained tam olarak oraya, o gürültünün göbeğine dalıyor. Ama öyle sıkıcı, beyaz önlüklü amcaların “nöronlar şuradan ateşlenir” dediği o bayat belgesellerden değil.

Hafıza, rüyalar, anksiyete… İzlerken şunu görüyorsun: Hafıza dediğin o güvenli sandığın arşiv aslında darmadağın. Her izlediğinde üzerine başka bir yalanın kaydedildiği, görüntüsü karıncalanan eski bir VHS kaset gibi. Rüyalar desen; zihnin gece vardiyasına kalan temizlik ekibinin kafasına göre kurguladığı, hiçbir yere varmayan absürt kolajlar.

Özellikle anksiyete kısmına geldiğimde durup biraz düşündüm. Bu benim için dışarıdan bir gözlemci olarak izlediğim, yabancısı olduğum bir bela. Ama belgesel o mekanizmayı öyle bir anlatıyor ki, yaşamasanız bile o klostrofobik hissi ekran başında kavrıyorsunuz. Ortada henüz tek bir kıvılcım bile yokken ciğerlerinizi hayali bir dumanla dolduran, ayarı bozulmuş ilkel bir alarm sistemiymiş bu.

Hiç tecrübe etmemiş birine bile zihnin kendi kendini nasıl pusuda beklettiğini buz gibi gösteriyor. Bana kalırsa, sinemanın o büyüleyici illüzyonuyla dünyayı algılama biçimimiz arasında çok temel, hatta biraz da ürkütücü bir benzerlik var. İkisi de aynı tezgahtan çıkma gibi.

Bu seri, kısa ama sarsıcı bölümlerle bize şunu kanıtlıyor: Asıl mesele büyük laflar etmek değil, koca bir karmaşayı en basit haliyle anlatabilmekmiş. Emma Stone’un sakin sesiyle (evet, ilk sezon anlatıcısı o) zihnimizdeki kara kutuyu açıyoruz.

Burada kimse size akademik bir rapor falan okutmuyor. Aksine; yanınızda taşıdığınız o 1,5 kiloluk et parçasının aslında nasıl bir ‘masterpiece’ (ya da bazen bir facia) olduğunu görüyorsunuz. İzledikten sonra büyük ihtimalle, aynaya bakınca “İçeride ne prodüksiyon dönüyormuş be” diyeceksiniz.

Kendi senaryonuzun ne kadar farkındasınız? Bir bakın derim, zira en çok izlenmesi gereken film tam şurada, iki kulağınızın arasında dönüyor.