Adı Kimlikte, Özü Unutulmuş Bir Toplum: Biz Neyi Kaybettik?

Bir zamanlar binaları değil, insanı ve ahlakı merkeze alan bir medeniyet fikri vardı. İslam, sadece caminin dört duvarı arasında ifa edilen ritüeller silsilesi değil; ticaretten hukuka, komşuluk ilişkilerinden devlet yönetimine kadar hayatın tamamını kuşatan bir nizam, biçilmiş bir elbaseydi. Bugün Osmanlı mirası deyince aklına sadece kılıç şakırtıları, fetihler ve saray heybeti gelenlerin ısrarla görmezden geldiği temel hakikat şudur: O toplum, gücünü surlarından değil, kendisini inşa ettiği manevi değerlerden alıyordu.

Bugün ise acı ama kaçınılmaz bir soruyla yüzleşmek zorundayız: Biz ne ara bu kadar boşaldık?

Kimlik kartında hâlâ “Müslüman” yazan milyonlarız; ancak bu etiketin içini dolduracak bir yaşam pratiğinden ne kadar bahse debiliyoruz? Araştırma şirketlerinin önümüze koyduğu rakamlar ve toplumsal göstergeler artık sadece sosyolojik birer veri değil, açık bir çöküşün belgesidir. Allah inancından kopuşlar, ibadet oranlarındaki dramatik düşüşler, Kur’an’ın kapağını dahi açmayan nesiller… Ancak asıl felaket bu istatistikler değil; bu çürümenin toplumda en ufak bir şaşkınlık veya vicdan azabı yaratmamasıdır. Tepkisizlik, çürümenin kabul edildiği andır.

Sokakta uzatılan her mikrofona düşünmeden “Müslüman’ım” diyen kitlelere ikinci soruyu sorduğunuzda tablo netleşiyor: Hayatındaki karşılığı ne? Namaz yok, sahih bilgi yok, ahlaki sorumluluk yok, helal-haram çizgisi silikleşmiş. İslam’ın emrettiği adalet, merhamet, kul hakkı ve emniyet gibi kavramlar süslü nutuklarda birer retorik ögesi; ama sokakta karşılığı sıfır. Müslümanlık bir nüfus kaydı hanesine indirgendiğinde geriye din değil, kof bir aidiyet duygusu kalır. Birey Müslüman ailede doğuyor, Müslüman gibi yaşadığını sanıyor ve Müslüman mezarlığına gömülüyor; fakat yaşadığı ömrün merkezinde İslam’a dair tek bir iz bulunmuyor.

Batılılaşmayı yanlış anlamanın faturasını ödüyoruz. Batı’nın bilimini, teknolojisini, üretim disiplinini almak yerine; tüketim çılgınlığını, bencilliğini, haz merkezli ve gösterişe dayalı yaşam tarzını sorgusuzca bünyemize kattık. Telefonlarımız akıllandı, evlerimiz genişledi, arabalarımız lüksleşti; ama vicdanımız ve maneviyatımız aynı oranda cüceleşti. Çocuklarımızın eline ekrandan ibaret bir dünya verip, büyüdüklerinde “Neden değerlerimizden uzaksın?” diye sormak beyhude bir ikiyüzlülüktür. Yaşamadığınız bir dini, yetiştirmediğiniz bir nesle miras bırakamazsınız.

Duvara asılan ama kapağı açılmayan bir Kitap, sadece sembolik bir vicdan rahatlatma aracıdır. Camiler boşalırken tüketim mabedi olan alışveriş merkezlerinin, kafelerin dolup taşması tesadüf değildir. Hayatımızda paraya, kariyere, makama ve eğlenceye saatler ayırıp, yaratıcıya ayrılacak birkaç dakikayı yük olarak görüyorsak, burada açık bir kriz vardır.

En büyük tehlike dinden kopmak değil, koptuğunu dahi fark edemeyecek kadar uyuşmaktır. Yalanın, rüşvetin, torpilin, faizin ve kul hakkı yemenin “herkes yapıyor” kılıfıyla meşrulaştığı bir yerde ibadet eksikliğinden değil, doğrudan ahlaki bir çöküşten söz edilir.

Suçu sürekli dış güçlere veya Batı kültürüne atmak ucuz bir kaçış yoludur. Kimse bizi zorla ekran karşısına bağlamadı; kimse ibadetlerimizi, komşuluğumuzu veya adalet duygumuzu elimizden zorla almadı. Bizi bu noktaya getiren, kendi konforculuğumuz ve değerlerimizi dünyalığa feda eden tercihlerimizdir.

Türkiye’nin ihtiyacı insanları kategorize edip etiketlemek değildir. İhtiyacımız olan tek şey, aynaya bakacak cesareti göstermektir. Bir medeniyet önce şehirlerini değil, değerlerini kaybettiğinde çöker. İsmi, etiketi, kabuğu kurtarma devri kapandı; özü kurtarmak zorundayız.

#ToplumsalAhlak #Yozlaşma